Omuz eklemi; köprücük kemiği (klavikula), kürek kemiği (skapula) ve kol kemiğinin üst ucu (proksimal humerus) olmak üzere üç temel kemiğin bir araya gelmesiyle oluşur. Bu karmaşık yapı, kolumuza vücudumuzun en geniş hareket kabiliyetini kazandırır. Ancak omuz üzerine düşme, trafik kazaları veya çarpmalar neticesinde bu kemiklerde meydana gelen kırıklar, kolun tüm fonksiyonlarını bir anda durdurabilir.

Omuz çevresi kırıklarında doğru tedavi yöntemi seçilmediğinde, uzun vadede omuzda kalıcı hareket kısıtlılıkları (omuz donması) ve ciddi güç kayıpları gelişebilir.

En Sık Görülen Omuz Çevresi Kırıkları Nelerdir?

1. Kol Kemiği Üst Uç Kırıkları (Proksimal Humerus Kırıkları)

Özellikle ileri yaştaki ve kemik erimesi olan hastaların, açık el veya omuz üzerine düşmesi sonucu çok sık yaşanır. Kırık, kemiğin yapısına göre tek parçalı, iki, üç veya dört parçalı olabilir.

• Belirtileri: Omuzda şiddetli ağrı, kolu kesinlikle hareket ettirememe, çok hızlı gelişen şişlik ve birkaç gün içinde göğse/kola kadar yayılan büyük morluklar (ekimoz).

2. Köprücük Kemiği Kırıkları (Klavikula Kırıkları)

Genellikle gençlerde, sporcularda veya bisiklet/motosiklet kazaları sonrası omuzun dış tarafı üzerine sertçe düşülmesiyle meydana gelir. Köprücük kemiği cilde çok yakın olduğu için kırık dışarıdan kolayca fark edilebilir.

• Belirtileri: Omuz bölgesinde asimetri, kırık bölgesinde gözle görülür şişlik veya kemik çıkıntısı, kolu yukarı kaldırırken şiddetli batma hissi.

3. Kürek Kemiği Kırıkları (Skapula Kırıkları)

Kürek kemiği, etrafı çok güçlü kas gruplarıyla sarılı, kalın bir kemiktir. Bu nedenle skapula kırıkları oldukça nadirdir ve genellikle çok şiddetli travmalar (yüksekten düşme, araç içi trafik kazaları) sonucu oluşur. Çoğunlukla kaburga kırıkları veya akciğer yaralanmaları da duruma eşlik edebilir.

Tanı Süreci: Hangi Tetkikler Yapılır?

Omuz travmasıyla başvuran hastada ilk adım hızlı bir nörolojik ve vasküler (damarsal) muayenedir. Omuz çevresinden geçen önemli sinirlerin (özellikle aksiller sinir) ve damarların zarar görüp görmediği kontrol edilir.

• Röntgen: Kırığın varlığını ve ana hatlarını görmek için ilk çekilen tetkiktir.
• Bilgisayarlı Tomografi (BT): Kol kemiği üst uç kırıkları veya eklem içi parçalı kırıklarda, kırık parçalarının birbiriyle olan ilişkisini ve yer değiştirme (deplasman) miktarını milimetrik olarak değerlendirmek için 3 boyutlu BT altın standarttır. Ameliyat planlaması tamamen bu tomografiye göre yapılır.

Tedavi Seçenekleri: Ameliyatsız Takip mi, Cerrahi mi?

Omuz çevresi kırıklarında her hastayı doğrudan ameliyat etmiyoruz. Tedavi kararı; kırılan parça sayısına, parçaların ne kadar yer değiştirdiğine, hastanın yaşına ve kemik kalitesine göre belirlenir.

1. Ameliyatsız Tedavi (Alçı ve Kol Askısı)

Kırık parçaları yerinden oynamadıysa (stabil ve deplase olmamış kırıklar) veya hastanın genel sağlık durumu ameliyata izin vermiyorsa tercih edilir.

• Uygulama: Omuz, özel bir kol askısı veya velpau bandajı ile sabitlenir.
• Kritik Nokta: Omuz eklemi çok hızlı donmaya meyilli bir yapıdır. Bu nedenle askıda kalma süresi (genellikle 3-4 hafta) minimumda tutulur ve kemikte hafif bir kaynama belirtisi görülür görülmez hemen kontrollü fizik tedavi hareketlerine başlanır.

2. Cerrahi Tedavi (Ne Zaman Gerekir?)

• Kırık parçaları arasındaki mesafe fazlaysa (yer değiştirmiş kırıklar),
• Kırık eklem yüzeyini ilgilendiriyor ve eklem uyumunu bozuyorsa,
• Açık kırık mevcutsa veya kırık parçaları damar-sinir basısı yapıyorsa cerrahi kaçınılmazdır.

Güncel Cerrahi Yöntemler:

• Plak-Vida ile Tespit (Açık Redüksiyon İnternal Fiksasyon): Kırık parçaları anatomik olarak tam yerine getirilir ve omuz çevresi için özel olarak tasarlanmış, kilitli titanyum plak ve vidalarla sabitlenir. Genellikle genç ve orta yaş grubunda kemiği korumak için ilk tercihtir.
• Omuz Protezi (Artroplasti): İleri yaştaki, ciddi kemik erimesi olan hastalarda kırık 3-4 parçalıysa ve kemik parçalarının beslenmesi bozuksa (kemik ölümü riski varsa), plakla tutturmak yerine hasarlı omuz başı çıkarılarak yerine Omuz Protezi (özellikle Ters Omuz Protezi) yerleştirilir. Bu sayede yaşlı hastanın hızla ağrısız bir şekilde kolunu kullanması sağlanır.

Unutmayın: Omuz çevresi kırıklarında başarılı bir cerrahi kadar, ameliyat sonrası doğru zamanda başlayan ve disiplinle sürdürülen fizik tedavi programı da omuz fonksiyonlarının tam olarak geri kazanılması için hayati önem taşır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır. Doğru tanı ve size en uygun tedavi haritasının belirlenmesi için mutlaka bir ortopedi ve travmatoloji uzmanına başvurunuz.

Özellikle genç ve aktif hastalarda, tamir edilemeyecek boyuttaki dev omuz kası (rotator kılıf) yırtıklarında veya sinir felçlerine bağlı gelişen kolu kaldıramama durumlarında Omuz

Çevresi Kas Transferleri, omuz cerrahisinin en üst düzey, adeta "orijinal mekaniği yeniden inşa eden" vizyoner ameliyatlarındandır.

Hastalar genellikle ters omuz protezini duymuş olsalar da, kendi canlı kas dokularının yönü değiştirilerek omuzlarının kurtarılabileceğini (özellikle genç yaşta protezden kaçınma yollarını) internette yoğun şekilde araştırırlar.